Metadata in photos

Metadata zijn essentieel voor het beheren, organiseren en terugvinden van foto's. Ze bevatten informatie over de technische opname-instellingen, de fotograaf, de locatie, het onderwerp en nog veel meer. Een goede kennis van metadata en de juiste tools om ermee te werken, maken het verschil tussen een chaotische verzameling en een professioneel georganiseerde fotocollectie.

• Metadata / Metagegevens
• Metadata formaten
  • EXIF
  • IPTC
  • XMP
• XMP bestanden
• ExifTool
  • Metadata lezen
  • Metadata wijzigen
  • ExifTool GUI
  • FILEorDIR parameter
• Foto's geotaggen
  • GPS tracks registreren
  • Geotag tools
  • Geotaggen met GeoSetter
  • Geotaggen met Lightroom
• Trefwoorden / Sleutelwoorden / Keywords
  • Hiërarchie van trefwoorden
  • Consistentie bij trefwoorden
  • Synoniemen
• Bridge
• Photoshop
• Lightroom
  • Sterk in metadata beheer
  • Exporteren van foto's met metadata
• ACDSee
• Foto's klaarmaken voor Lightroom
  • Nieuwe foto's hernoemen
  • Foto's importeren en organiseren
• Conclusie

Metadata / Metagegevens

Metadata zijn gegevens die de karakteristieken van bepaalde gegevens beschrijven. Het zijn dus eigenlijk data over data. Bij foto's en beelden beschrijft de metadata cruciale informatie die helpt om de context en technische details van een opname te begrijpen.

Bij foto's en beelden bevat metadata onder andere:

• Datum en tijd van de opname
• Camera merk en model
• Sluitertijd, diafragma en ISO-waarde
• Lens en brandpuntsafstand
• Naam van de fotograaf
• Onderwerp en omschrijving
• Locatie en GPS-coördinaten
• Copyright-informatie
• Sleutelwoorden en classificatie

Een groot deel van deze metadata is vastgelegd in ISO-standaarden zoals EXIF en IPTC. Daarnaast kan software nog extra metadata toevoegen. In Lightroom gaat het dan over kleurenlabels, sterren voor classificatie (rating), bewerkingsinstellingen en verzamelingen.

Metadata formaten

Er bestaan verschillende gestandaardiseerde formaten voor het opslaan van metadata. Elk format heeft zijn eigen doel en geschiedenis, maar moderne software combineert ze meestal in één geheel.

EXIF (Exchangeable Image File)

EXIF is de metadata die automatisch door de camera wordt toegevoegd op het moment van opname. Deze technische informatie wordt direct in het beeldbestand geschreven en vormt de basis voor professionele fotobeheer.

EXIF bevat onder andere

• Camera merk en model
• Lens en brandpuntsafstand
• Datum en tijd van opname
• Sluitertijd (exposure time)
• Diafragma (F-stop / aperture)
• ISO-waarde (gevoeligheid)
• Oriëntatie van de foto (staand/liggend)
• Focus afstand
• GPS-coördinaten (indien beschikbaar)
• Flitsinformatie
• Witbalans

IPTC (International Press Telecommunications Council)

Het IPTC-formaat werd ontwikkeld door nieuwsmedia en journalisten om beschrijvende en redactionele informatie aan foto's toe te voegen. In tegenstelling tot EXIF, dat automatisch wordt gegenereerd, moet IPTC-informatie meestal handmatig worden toegevoegd.

IPTC bevat onder andere

• Titel van de foto
• Omschrijving en bijschrift (caption)
• Sleutelwoorden (keywords)
• Informatie over de fotograaf (naam, contactgegevens)
• Locatie (stad, land, regio)
• Copyright en gebruiksrechten
• Credits en bron
• Datum waarop de foto gemaakt is
• Categorieën en urgentie

XMP (Extensible Metadata Platform)

XMP is een ISO-formaat (16684-1) dat ontwikkeld werd door Adobe. Het is eigenlijk een container die zowel EXIF als IPTC data kan bevatten, plus extra metadata en bewerkingsinformatie. XMP is gebaseerd op XML en is daardoor zeer flexibel en uitbreidbaar.

XMP bevat onder andere:

• Alle EXIF-informatie
• Alle IPTC-informatie
• Bewerkingsinstellingen (bijvoorbeeld van Lightroom of Photoshop)
• Kleurenlabels en classificatiesterren
• Historiek van bewerkingen
• Verzamelingen en slimme verzamelingen
• Software-specifieke metadata

XMP bestanden

XMP-metadata kan op verschillende manieren opgeslagen worden, afhankelijk van het bestandstype. Voor RAW-bestanden wordt vaak een apart sidecar-bestand gebruikt, terwijl andere formaten de metadata direct in het bestand kunnen insluiten.

XMP als sidecar-bestand

• Vaak een .XMP bestand dat naast een RAW-bestand wordt bewaard
• RAW-formaten zoals NEF (Nikon), CR2 (Canon), ARW (Sony) kunnen niet aangepast worden
• Daarom wordt metadata in een apart XMP-bestand opgeslagen
• Bijvoorbeeld: 20111229_0002.NEF en 20111229_0002.XMP

XMP geëmbedeerd in bestanden

• JPG, TIFF, PSD, DNG en HEIC bestanden kunnen XMP-metadata direct bevatten
• DNG (Digital Negative) is Adobe's open RAW-formaat dat XMP kan embedden
• Dit is handiger omdat alle informatie in één bestand zit

Beperkte metadata ondersteuning

• PNG bestanden bevatten enkel beperkte metadata (Title, Description, Author, Copyright, Software)
• Video bestanden zoals MOV en MP4 bevatten ook XMP-metadata
• Oudere formaten zoals MPG, AVI en MKV bevatten minder of geen metadata

ExifTool

ExifTool is een zeer krachtige command-line tool om metadata te lezen en te manipuleren. Het is ontwikkeld door Phil Harvey en wordt beschouwd als de meest complete metadata-tool die beschikbaar is. ExifTool ondersteunt honderden bestandsformaten en kan vrijwel elke vorm van metadata lezen, schrijven en bewerken.

Website: https://exiftool.org

Kenmerken

• Zeer technisch, maar ook zeer krachtig en uitgebreid
• Werkt via de opdrachtprompt (CMD) of PowerShell (PWSH)
• Te gebruiken in Windows Terminal voor moderne interface
• Ondersteunt batch-verwerking van duizenden bestanden
• Kan metadata lezen, schrijven, kopiëren en verwijderen
• Gratis en open source
• Beschikbaar voor Windows, Mac en Linux

ExifTool: Metadata lezen

Met ExifTool kan je alle metadata van een foto of video bekijken. Dit is handig om te controleren welke informatie aanwezig is, of om problemen op te sporen.

Voorbeelden

exiftool foto.jpg

exiftool -a -G1 foto.jpg

exiftool -s -s -s -DateTimeOriginal foto.jpg

exiftool -r *.jpg

exiftool -csv *.jpg > metadata.csv

Uitleg

• exiftool foto.jpg - Toon alle metadata van één bestand
• -a -G1 - Toon alle tags gegroepeerd per categorie
• -s -s -s - Toon alleen de waarde zonder tag namen
• -r - Recursief door submappen
• -csv - Exporteer naar CSV-formaat

ExifTool: Metadata wijzigen

ExifTool kan ook metadata aanpassen, toevoegen of verwijderen. Dit is zeer krachtig voor batch-bewerkingen waarbij je honderden of duizenden foto's in één keer wilt aanpassen.

Voorbeelden:

exiftool -keywords= FILEorDIR

exiftool -keywords+="add this" -keywords-="remove this" FILEorDIR

exiftool -DateTime="2017-06-30 18:25:07" FILEorDIR

exiftool -AllDates="2017-06-30 18:25:07" FILEorDIR

exiftool -Artist="John Doe" -Copyright="Copyright 2026" *.jpg

exiftool -GPSLatitude=51.2194 -GPSLongitude=4.4025 foto.jpg

exiftool -overwrite_original -AllDates+=1:0:0 *.jpg

Uitleg

• -keywords= - Verwijder alle keywords
• -keywords+= - Voeg keyword toe
• -keywords-= - Verwijder specifiek keyword
• -DateTime= - Stel datum/tijd in
• -AllDates= - Stel alle datumvelden in (DateTimeOriginal, CreateDate, ModifyDate)
• -Artist= - Stel de naam van de fotograaf in
• -GPSLatitude= -GPSLongitude= - Voeg GPS-coördinaten toe
• -overwrite_original - Overschrijf origineel (geen backup)
• -AllDates+=1:0:0 - Tel 1 jaar bij aan alle datums

ExifTool GUI

Voor wie liever met een grafische interface werkt, bestaat er ook een GUI-versie van ExifTool. Deze biedt een gebruiksvriendelijkere manier om metadata te bekijken en te bewerken, terwijl dezelfde krachtige functionaliteit behouden blijft.

FILEorDIR parameter

In de ExifTool voorbeelden zie je vaak FILEorDIR staan. Dit betekent dat je verschillende soorten invoer kunt gebruiken:

• Naam van een map/folder/directory - Bijvoorbeeld: C:\Photos\2024
• Naam van een specifiek bestand - Bijvoorbeeld: foto.jpg of C:\Photos\vakantie.nef
• Naam met wildcards - Bijvoorbeeld:
  • *.jpg - Alle JPG-bestanden in de huidige map
  • 2018*.* - Alle bestanden die beginnen met "2018"
  • 20??-??-??.nef - Alle NEF-bestanden met datumstructuur

Foto's geotaggen

Geotagging is het proces waarbij je lengte- en breedtegraad (GPS-coördinaten) aan een foto koppelt. Deze coördinaten worden weggeschreven in de EXIF-informatie van het bestand. Hierdoor kan je later de exacte locatie van de opname zien op een kaart.

Voordelen van geotagging

• Weet exact waar elke foto genomen is
• Locatie van foto's tonen op kaarten
• Foto's zoeken op basis van locatie
• Reisroutes visualiseren met foto's
• Interessante locaties terugvinden voor toekomstige bezoeken

Diensten voor het tonen van geotagged foto's

• Google Earth - 3D wereldbol met foto's op locatie
• Google Maps - Foto's op een kaart tonen
• Panoramio - Historische dienst voor geotagged foto's (inmiddels gesloten)
• Flickr - Fotodienst met kaartintegratie
• Lightroom Map - Ingebouwde kaartmodule in Lightroom

GPS tracks registreren

Om foto's te kunnen geotaggen, heb je een GPS-track nodig. Dit is een bestand met tijdstempels en GPS-coördinaten dat tijdens je reis of fotosessie wordt geregistreerd. Door de tijd van de foto te vergelijken met de tijd in het GPS-bestand, kan de software de juiste locatie bepalen.

Apparaten om GPS tracks te registreren

• GPS-toestellen - Garmin, TomTom, Magellan en andere outdoor GPS-apparaten
• Smartphones - iPhone, Android en Windows Phone hebben GPS tracking apps
• GPS-loggers - Kleine apparaten speciaal voor het registreren van GPS-tracks
• Camera's met GPS - Sommige camera's hebben ingebouwde GPS
• GPS-adapters - Voor camera's via hotshoe of USB

GPS Track exporteren

• KML/KMZ - Google Earth formaat, bevat coördinaten en tijdstempels
• GPX - GPS Exchange Format, universeel en breed ondersteund
• NMEA - Raw GPS data formaat

Geotag tools

Geotagging software vergelijkt de tijd in het GPS-bestand met de opnametijd van de foto. Op basis daarvan wordt de juiste GPS-coördinaat bepaald en in de foto's EXIF-data geschreven. Goede software biedt ook mogelijkheden om tijden te synchroniseren (als je camera verkeerd ingesteld stond) en om manueel locaties aan te passen.

Populaire geotagging tools

• Gisteq PhotoTrackr - Hardware GPS-logger met eigen software
• RoboGeo - Windows software voor geotagging en kaarten
• GeoSetter - Gratis Windows tool met kaartweergave
• EveryTrail - iPhone, Android app en webdienst (inmiddels gesloten)
• GeoTag - Mac en iPhone app voor geotagging
• Adobe Lightroom - Ingebouwde Map module met geotagging
• ExifTool - Command-line geotagging vanaf GPX-bestanden
• GPicSync - Open source geotagging tool

Foto's geotaggen met GeoSetter

GeoSetter is een gratis Windows-programma dat zeer geschikt is voor het geotaggen van foto's. Het biedt een overzichtelijke interface met kaartweergave en ondersteunt verschillende kaartdiensten zoals Google Maps en OpenStreetMap.

Werkwijze met GeoSetter

• Importeer je foto's in GeoSetter
• Laad het GPS-track bestand (GPX of KML)
• Synchroniseer eventueel de tijd (als je camera verkeerd stond)
• Automatisch GPS-coördinaten aan foto's toekennen
• Controleer de locaties op de kaart
• Manueel aanpassen indien nodig
• Schrijf de coördinaten naar de EXIF-data

Foto's geotaggen met Lightroom

Adobe Lightroom heeft een ingebouwde Map-module waarmee je foto's kunt geotaggen. Je kunt zowel GPS-tracks importeren als handmatig locaties toekennen door foto's naar de juiste plek op de kaart te slepen.

Werkwijze met Lightroom

• Ga naar de Map-module in Lightroom
• Importeer een GPX-track via het Tracklog menu
• Selecteer foto's en klik op "Auto-Tag Photos"
• Of sleep foto's handmatig naar de juiste locatie op de kaart
• De GPS-coördinaten worden automatisch in de metadata opgeslagen
• Je kunt ook gezochte locaties markeren voor later gebruik

Trefwoorden / Sleutelwoorden / Keywords

Trefwoorden (ook wel sleutelwoorden of keywords genoemd) zijn beschrijvende labels die je manueel aan foto's toekent. Ze zorgen ervoor dat je nadien snel specifieke beelden kunt terugvinden, zelfs jaren later. Een goede trefwoordenstructuur is een investering in de toekomst van je fotocollectie.

Waarom trefwoorden belangrijk zijn

• Snel specifieke foto's terugvinden ("IJsvogel", "Zonsondergang", "Verjaardag")
• Onafhankelijk van mappenstructuur of bestandsnamen
• Flexibeler dan mappen (één foto kan meerdere trefwoorden hebben)
• Werk samen met slimme verzamelingen en filters
• Exporteerbaar naar andere systemen (website, stockfoto's)

Het goed toevoegen van trefwoorden vergt een beetje tijd maar levert veel op!

Hiërarchie van trefwoorden

Een lange, platte lijst van trefwoorden is niet ideaal en wordt al snel onoverzichtelijk. Daarom maak je beter een hiërarchie met logische onderverdelingen. Dit werkt als een mappenstructuur, maar dan voor trefwoorden.

Voordelen van een hiërarchie

• Overzichtelijk en logisch gestructureerd
• Bij een hiërarchie krijg je in Lightroom automatisch alle overkoepelende/hogerliggende trefwoorden erbij
• Bijvoorbeeld: tag je "Buizerd", dan krijg je ook automatisch "Roofvogels", "Vogels" en "Dieren"
• Zoeken op "Vogels" vindt dan alle vogels, ongeacht de specifieke soort

Consistentie bij trefwoorden

Wees consequent in het gebruik van terminologie en taal. Dit is soms moeilijk, maar essentieel voor een bruikbaar systeem.

Tips voor consistentie

• Gebruik consistent enkelvoud of meervoud (liefst enkelvoud: "Hond", niet "Honden")
• Kies één taal als hoofdtaal (Nederlands of Engels)
• Gebruik synoniemen voor alternatieve benamingen
• Vermijd afkortingen tenzij universeel bekend
• Maak vooraf een logische indeling en hou je eraan

Synoniemen

Trefwoorden kunnen in Lightroom ook synoniemen bevatten, al dan niet in andere talen. Deze zijn vooral nuttig bij het exporteren van foto's naar JPG's of bij het publiceren op websites en stockfoto-platformen.

Voorbeeld

• Hoofdtrefwoord: "IJsvogel"
• Synoniemen: "Kingfisher" (Engels), "Alcedo atthis" (wetenschappelijk), "Martin-pêcheur" (Frans)

Bij export naar JPG worden vaak alle synoniemen als aparte keywords in de IPTC-data geschreven, waardoor je foto's beter vindbaar zijn op internationale platforms.

Bridge

Adobe Bridge is uitstekend geschikt voor het bekijken en aanpassen van metadata. Als bestandsbeheerder speciaal ontworpen voor creatieve workflows, biedt Bridge zeer uitgebreide mogelijkheden om EXIF, IPTC en XMP informatie te beheren. Je kunt metadata bekijken in het Metadata-paneel, trefwoorden toevoegen via het Trefwoorden-paneel, en batch-bewerkingen uitvoeren op meerdere bestanden tegelijk.

Photoshop

Ook in Adobe Photoshop kan je metadata bekijken en aanpassen via Bestand → Bestandsinfo (of File → File Info). Hier vind je dezelfde EXIF, IPTC en XMP informatie terug.

Lightroom

Adobe Lightroom Classic slaat alle informatie op in een catalogus (.LRCAT bestand). Dit is eigenlijk een SQLite database die alle metadata, bewerkingen en organisatie van je fotocollectie bevat.

In tegenstelling tot Bridge en Photoshop, die metadata direct in de bestanden of sidecar-bestanden opslaan, beheert Lightroom de meeste informatie centraal in deze catalogus. Je kan er wel voor kiezen om alle metadata in sync te houden met een sidecar XMP bestand.

Wat bevat de Lightroom catalogus

• Verwijzingen naar foto's - Paden naar de bestanden op je harde schijf
• Alle metadata per foto - EXIF, IPTC, sleutelwoorden, GPS, ratings, kleuren
• Bewerkingen per foto - Alle aanpassingen (niet-destructief)
• Verzamelingen - Logische groepen van foto's
• Slimme verzamelingen - Dynamische verzamelingen op basis van criteria

Sterk in metadata beheer

Lightroom is zeer sterk in het beheren van metadata en trefwoorden (sleutelwoorden/keywords). Het biedt tal van functies die zowel professionele als hobby fotografen dagelijks gebruiken:

Belangrijk: De meeste metadata zoals sterren, kleurenlabels en trefwoorden worden door Lightroom naar XMP geschreven (in sidecar-bestanden of embedded). Enkel vlaggen en verzamelingen blijven in de Lightroom catalogus en zijn niet overdraagbaar naar andere programma's.

Classificatie en organisatie

• Classificatiesterren - Van 1 tot 5 sterren om kwaliteit aan te geven
• Kleurenlabels - 5 kleuren, je kunt zelf betekenis/omschrijving koppelen via Kleurlabelset
• Vlaggen - Markeren, afkeuren of ongemarkeerd
• Trefwoorden - Hiërarchische trefwoordenstructuur met synoniemen

Zoeken en filteren

• Zeer krachtige zoekbalk met tekstfilters
• Filters op metadata (camera, lens, ISO, datum, locatie, ...)
• Slimme verzamelingen met automatisch gevulde verzamelingen op basis van criteria
• Bijvoorbeeld: "Alle foto's met 5 sterren van 2021 met sleutelwoord 'IJsvogel'"

Importeren van trefwoorden

• Tekstbestanden met hiërarchische structuur importeren
• Trefwoorden overnemen van andere foto's
• Batch-toekenning van trefwoorden
• Presets aanmaken voor vaak gebruikte combinaties

Exporteren van foto's met metadata

Bij het exporteren van foto's naar JPG, TIFF of andere formaten, kan je in Lightroom kiezen welke metadata je wilt meenemen. Dit is vooral belangrijk wanneer je foto's publiceert op websites, sociale media of stockfoto-platforms.

Metadata opties bij exporteren

• Alle metadata - Volledige EXIF, IPTC en XMP informatie wordt meegenomen
• Alle metadata behalve locatie - Handig als je GPS-coördinaten wilt verwijderen om privacy te beschermen
• Alle metadata behalve camera-info - Verbergt camera, lens en opname-instellingen
• Alleen copyright - Enkel copyright-informatie behouden, rest wordt verwijderd
• Metadata minimaliseren - Zo weinig mogelijk metadata, alleen essentiële info

Voor publicatie op sociale media of websites kies je vaak voor minimale metadata (zonder locatie en camera-info), terwijl je voor stockfoto's juist uitgebreide trefwoorden en beschrijvingen wilt meegeven.

ACDSee

ACDSee kan een alternatief zijn voor Lightroom en heeft ook een eigen database voor het beheren van metadata, trefwoorden en bewerkingen.

Kenmerken van ACDSee

• Snelle weergave en browse-functionaliteit
• Eigen database voor metadata en categorieën
• Krachtige batch-functies voor metadata
• Ingebouwde beeldbewerking
• Categorieënsysteem naast trefwoorden

Foto's klaarmaken voor Lightroom

Een consistente workflow zorgt ervoor dat nieuwe foto's snel en efficiënt georganiseerd worden. Hier is mijn persoonlijke workflow in Lightroom:

Nieuwe foto's hernoemen

• Mappen maken en bestanden hernoemen buiten Lightroom
  • Gebruik XnView voor eerste selectie
  • Slechte/mislukte foto's verwijderen
  • Mappen aanmaken volgens datumstructuur (JJJJMMDD)
  • Bestanden hernoemen met datum + volgnummer + omschrijving
• Zie ook mijn artikel over Foto's hernoemen en organiseren voor meer details.

Foto's importeren en organiseren in Lightroom

• Importeren van bestaande mappen
• Manueel trefwoorden aanvullen:
  • Eerste selectie van foto's
  • Basistrefwoorden toevoegen (locatie, hoofdonderwerp, seizoen, ...)
  • Specifieke trefwoorden per foto of groep (diersoort, plantensoort, persoon)



• Logische structuur aanmaken
  • Verzamelingsets voor grote projecten of reizen maken
  • Verzamelingen voor specifieke onderwerpen of selecties maken
  • Slimme verzamelingen voor automatische groepering maken
  • Bijvoorbeeld: "5 sterren 2021", "Zoogdieren Afrika", "Te exporteren", "Nog te bewerken"

Conclusie

Ik hoop dat dit artikel je een goed overzicht heeft gegeven van alle metadata die beschikbaar is bij foto's, wat de verschillende formaten zoals EXIF, IPTC en XMP inhouden, en hoe deze geïmporteerd en uitgewisseld kunnen worden tussen verschillende programma's. We hebben gezien hoe je metadata kunt bekijken en aanpassen in tools zoals ExifTool, Bridge, Photoshop, Lightroom en ACDSee, en welke keuzes je hebt bij het exporteren van foto's naar JPG.

Zelf gebruik ik voornamelijk Lightroom, dat zeer goed is in het beheren van metadata en het werken met uitgebreide trefwoordenstructuren. De mogelijkheid om hiërarchische trefwoorden te maken, synoniemen toe te voegen en vooral de krachtige slimme verzamelingen maken Lightroom tot een uitstekende keuze voor het organiseren van een grote fotocollectie.

Welke software je ook kiest, het belangrijkste is dat je consequent metadata toevoegt aan je foto's. Een goede investering in trefwoorden, GPS-coördinaten en beschrijvingen betaalt zich terug in de vindbaarheid van je foto's, zowel nu als over vele jaren.